سرطان پوست یکی از شایعترین انواع سرطان در جهان است که به دلیل رشد غیرطبیعی و کنترلنشده سلولهای پوستی به وجود میآید. این بیماری معمولاً در بخشهایی از بدن که در معرض نور خورشید قرار دارند، مانند صورت، گردن، دستها و بازوها بیشتر مشاهده میشود، اما ممکن است در هر نقطهای از بدن نیز ایجاد گردد. در این مقاله از کلینیک زیبایی دکتر محمد بقائی به شناخت انواع سرطان پوست، علائم، دلایل و روشهای پیشگیری، میپردازیم.
انواع سرطان پوست
- کارسینوم سلول بازال (Basal Cell Carcinoma – BCC): شایعترین نوع سرطان پوست که معمولاً رشد آهستهای دارد و به ندرت به دیگر نقاط بدن گسترش مییابد. این سرطان اغلب به شکل زخم یا برآمدگی براق و مرواریدیرنگ ظاهر میشود.
- کارسینوم سلول سنگفرشی (Squamous Cell Carcinoma – SCC): دومین نوع شایع سرطان پوست که تهاجمیتر از BCC است و در صورت عدم درمان میتواند به بافتهای عمقی یا اندامهای دیگر سرایت کند. معمولاً به صورت تودههای قرمز و پوستهپوسته دیده میشود.
- ملانوما (Melanoma): خطرناکترین نوع سرطان پوست که از سلولهای تولیدکننده رنگدانه (ملانوسیتها) منشأ میگیرد. این نوع میتواند به سرعت به اندامهای داخلی گسترش یابد و تهدیدکننده حیات باشد. اغلب به شکل خالهای غیرطبیعی یا تغییرشکلدادهشده بروز میکند.
- انواع نادر: مانند کارسینوم سلول مرکل و سارکوم کاپوسی که با وجود شیوع کمتر، ماهیتی بسیار تهاجمی دارند.
علائم سرطان پوست
علائم بسته به نوع سرطان متفاوت است، اما مهمترین نشانهها عبارتند از:
- زخمهایی که بهبود نمییابند.
- برآمدگی براق، صورتی یا قرمز روی پوست.
- تغییر شکل، رنگ یا اندازه خالها.
- پوستهپوسته شدن، خونریزی یا خارش مداوم.
- رشد سریع یک لکه یا توده جدید.
قاعده ABCDE یکی از معیارهای مهم در شناسایی خالهای مشکوک به ملانوما است:
- (A (Asymmetry: عدم تقارن در ظاهر خال.
- B (Border): لبههای نامنظم یا دندانهدار.
- C (Color): وجود چند رنگ یا تغییر رنگ ناگهانی.
- D (Diameter): قطر بیشتر از ۶ میلیمتر.
- E (Evolution): تغییرات سریع در اندازه، رنگ یا شکل.
دغدغههای بیماران در تشخیص
یکی از نگرانیهای اصلی افراد، ابهام در علائم است. بسیاری نمیدانند تفاوت بین یک خال معمولی و ضایعه خطرناک مثل ملانوما چیست. همین موضوع باعث میشود تغییرات کوچک در پوست نیز اضطراببرانگیز باشد. آموزش بیماران در مورد معیارهای شناسایی ضایعات مشکوک و اهمیت مراجعه زودهنگام به پزشک، میتواند از نگرانیهای بیمورد و نیز از تأخیر در تشخیص پیشگیری کند.
عوامل خطر ابتلا
برخی افراد به دلیل شرایط شخصی بیشتر در معرض خطر هستند:
- کسانی که پوست روشن و حساس به نور دارند.
- افرادی که مدت طولانی در معرض آفتاب یا دستگاههای سولاریوم بودهاند.
- اشخاصی با سابقه خانوادگی سرطان پوست.
- بیماران با ضعف سیستم ایمنی.
- افراد مسن یا کسانی که خالهای متعدد و غیرطبیعی دارند.
این گروهها بیشتر در معرض ابتلا بوده و اغلب با ریسک شخصی خود درگیر هستند. بنابراین، آنها نیازمند غربالگری و معاینات منظم پوستی هستند.
دغدغههای مربوط به زیبایی و درمان
علاوه بر نگرانی از سلامت، بسیاری از بیماران به اثر درمانها روی ظاهر نیز فکر میکنند. برداشتن خال یا ضایعه پوستی ممکن است جای زخم یا تغییراتی در چهره ایجاد کند، بهویژه اگر ضایعه در ناحیهای قابلمشاهده مانند صورت باشد. پزشکان میکوشند روشهایی را انتخاب کنند که علاوه بر حذف کامل سلولهای سرطانی، کمترین آسیب زیباییشناختی را برجای بگذارد؛ برای مثال استفاده از جراحی میکروسکوپی Mohs یا روشهای لیزری.
روشهای تشخیص
پزشک با معاینه پوست میتواند تغییرات مشکوک را ارزیابی کند. در مواردی که احتمال سرطان وجود دارد، بیوپسی انجام میشود تا نمونه بافتی زیر میکروسکوپ بررسی شود. در مراحل پیشرفتهتر، تصویربرداری نیز ممکن است برای بررسی گسترش بیماری ضروری باشد.
درمان سرطان پوست
انتخاب روش درمانی به نوع و مرحله سرطان بستگی دارد:
- جراحی برداشتن تومور.
- جراحی میکروسکوپی Mohs.
- کرایوتراپی (انجماد سلولها).
- پرتودرمانی.
- داروهای هدفمند یا ایمونوتراپی بهویژه در ملانوماهای پیشرفته.
پیشگیری
راهکارهای کلیدی برای کاهش خطر ابتلا عبارتند از:
- استفاده روزانه از ضدآفتاب مناسب.
- اجتناب از نور خورشید در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر).
- پوشیدن لباس پوشاننده، کلاه و عینک آفتابی.
- پرهیز از سولاریوم.
- بررسی منظم پوست و مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده تغییرات.
نتیجهگیری
سرطان پوست اگرچه شایع است، اما در صورت تشخیص زودهنگام قابل کنترل و درمان میباشد. توجه به علائم اولیه، شناخت ریسکهای شخصی و رعایت اصول پیشگیری اهمیت بالایی دارد. از طرفی، بیماران علاوه بر دغدغههای سلامتی، نگرانیهای زیباییشناختی نیز دارند که باید از سوی پزشک در نظر گرفته شود. آموزش، غربالگری منظم و انتخاب روشهای درمانی مناسب میتواند هم آرامش روانی بیماران را تأمین کند و هم کیفیت زندگی آنها را ارتقا دهد.